Oude Testament (algemeen)
De vertaling van ‘eda (‘vergadering’) [OT]
Het Hebreeuwse woord ‘eda komt in het Oude Testament in verschillende betekenissen voor. Het is de term voor een groep personen of dieren (een zwerm bijen, de kring van verwanten, familiekring, een groep sympathisanten), en het woord kan een neutrale of positieve lading hebben (groep, kring) of een negatieve (bende, meute). De term wordt ook gebruikt als aanduiding voor het volk Israël/de Israëlieten in een maatschappelijke, juridische of cultische context. Men kan dan ook onderscheid maken tussen een cultisch begrip als ‘gemeente, gemeenschap’ en een meer algemeen begrip als ‘verzameling, verzamelde menigte’. Beide soorten groepen kunnen in het Hebreeuws met ‘eda of met qahal worden aangeduid. Treden beide woorden samen op (bijvoorbeeld de qahal van de ‘eda), dan is er sprake van een pleonasme.
In de NBG-vertaling 1951 is kol-‘eda meestal vertaald met ‘de gehele vergadering’. Aangezien ‘vergadering’ tegenwoordig een veel specifiekere betekenis heeft, is een dergelijke vertaling in De Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) in veel gevallen onbruikbaar.
Er is in de NBV gebruikgemaakt van verschillende vertaalmogelijkheden. Vaak is kol-‘eda vertaald met ‘de hele gemeenschap’. Wanneer het gaat om de meer seculiere betekenis – wanneer ‘eda synoniem is met qahal –, is vaak vertaald met ‘het hele volk’, ‘de volksvergadering’, ‘het volk’ of ‘de hele (volks)gemeenschap’.
Wanneer in de brontekst de specificatie ‘van Israël’ of ‘van de kinderen van Israël’ is toegevoegd, kan zoals hier vertaald worden: ‘het hele volk van Israël’ of minder pleonastisch: ‘de Israëlieten’. Per geval maken de vertalers een keuze, afhankelijk van de rest van de zin, de voorleesbaarheid, het voorkomen van vergelijkbare termen elders in de zin of alinea, de nadruk die de verschillende aspecten (volk/Israël/gemeenschap/vergadering) kunnen en moeten oproepen.
Gaat het toch meer om een ‘vergadering’ in de moderne zin van het woord: een ‘raad van oudsten’ of een groep vertegenwoordigers van het volk, dan is met ‘volksvergadering’ vertaald, bijvoorbeeld in 1 Koningen 12:20.