Tekst & toelichting
[Ps. 84:1-13]
[84] 1Voor de koorleider. Op de wijs van De Gatitische. Van de Korachieten, een psalm.
2Hoe lieflijk is uw woning»,
HEER van de hemelse machten.
3Van verlangen smacht mijn ziel
naar de voorhoven van de HEER.
Mijn hart en mijn lijf» roepen»
om de levende God.
4Zelfs de mus vindt een huis
en de zwaluw een nest
waarin ze haar jongen neerlegt,
bij uw altaren, HEER van de hemelse machten,
mijn koning en mijn God.
5Gelukkig wie wonen in uw huis,
gedurig mogen zij u loven. sela
6Gelukkig wie bij u hun toevlucht zoeken,
met in hun hart de wegen naar u.
7Trekken zij door een dal van dorheid»,
het verandert voor hen in een oase;
rijke zegen daalt als regen neer.
8Steeds krachtiger gaan zij voort
om in Sion voor God te verschijnen.
9HEER, God van de hemelse machten, hoor mijn gebed,
luister naar mij, God van Jakob. sela
10God, ons schild, zie naar ons om,
sla goedgunstig het oog op uw gezalfde.
11Beter één dag in uw voorhoven
dan duizend dagen daarbuiten»,
beter op de drempel van Gods huis
dan wonen in de tenten der goddelozen.
12Want God, de HEER, is een zon en een schild.
Genade en glorie schenkt de HEER,
zijn weldaden weigert hij niet
aan wie onbevangen op weg gaan.
13HEER van de hemelse machten,
gelukkig de mens die op u vertrouwt.
Uit: De Nieuwe Bijbelvertaling
© 2004/2007 Nederlands Bijbelgenootschap
© 2004/2007 Nederlands Bijbelgenootschap
[Ps. 84:2] ‘is uw woning’
De Statenvertaling en de NBG-vertaling 1951 hebben in hun weergave van het Hebreeuws het meervoud ‘woningen’ gebruikt. Het woord is in het Hebreeuws ook een meervoud. Het meervoud is hier gebruikt om het ontzag en de bewondering die het tempelcomplex opriep uit te drukken. Het is aan te merken als een pluralis intensitatis. Omdat het woord verwijst naar de ene tempel is het in De Nieuwe Bijbelvertaling weergegeven met een enkelvoud.
[Ps. 84:3] ‘mijn lijf’
Drie woorden gebruikt de dichter van de psalm om te laten zien dat hij met heel zijn bestaan op God gericht is. In de NBG-vertaling 1951 zijn deze woorden respectievelijk weergegeven met ‘ziel’, ‘hart’ en ‘vlees’. Aan de vertaling ‘vlees’ kleven problemen. Het Hebreeuwse woord basar kan weliswaar onder meer ‘vlees’ betekenen. Maar het woord ‘vlees’ heeft in het Nederlands niet dezelfde betekenisaspecten als het Hebreeuwse basar. Volgens Van Dales Groot Woordenboek der Nederlandse Taal verwijst ‘vlees’ om te beginnen naar het spierweefsel van mens en dier. Daarnaast verwijst het naar ‘voedsel’ bestaande uit spierweefsel. Ook wordt het woord ‘vlees’ gebruikt als verwijzing naar het ‘lichaamsbekleedsel’ van een mens. Verder heeft het woord een betekenis die als ‘figuurlijk’ en ‘bijbels’ wordt aangemerkt. Dat is de betekenis waar het hier om gaat. Dat het bij deze betekenis gaat om ‘bijbels taalgebruik’ betekent dat het een woord betreft waarbij vaak alleen kerkelijk of literair ingewijden zich een juist beeld kunnen vormen. De woorden ‘mijn hart en mijn vlees’ geven in Psalm 84 de geestelijke en de lichamelijke kant van het bestaan aan. Dit wordt met de vertaling ‘mijn lijf’, zoals in De Nieuwe Bijbelvertaling, duidelijk.
[Ps. 84:3] ‘roepen’
Het Hebreeuwse werkwoord ranan wordt in de psalmen meestal gebruikt in de betekenis van ‘jubelen’ (zie ook NBG-vertaling 1951 en de Groot Nieuws Bijbel). Maar in deze context is een andere betekenis meer op zijn plaats. Bij het verlangen en smachten van Psalm 84:3a past beter de vertaling ‘schreeuwen’, een betekenis die dit werkwoord ook heeft (vergelijk 88:3 en 142:7).
[Ps. 84:7] ‘dal van dorheid’
In Psalm 142:7 wordt gesproken over een ‘emèq ha-bacha, ‘een dal van bacha’. Wat bacha is, is niet helemaal duidelijk. Volgens een oude traditie is het de moerbeiboom, maar het is ook mogelijk dat het gaat om de balsemstruik, de mastixterebint of de lotusboom. Het woord komt ook voor in 2 Samuel 5:23, daar is het in De Nieuwe Bijbelvertaling weergegeven met ‘moerbeibomen’. Voor de vertaling van Psalm 84:7 is het vooral van belang dat het gaat om een beeld van een dor en droog dal. Voor een juist begrip van de tekst is het nodig om dat aspect naar voren te laten komen. Daarom is ervoor gekozen om niet een bepaalde boomsoort te noemen maar het aspect dat ermee tot uitdrukking wil worden gebracht expliciet te maken: de dorheid.
[Ps. 84:11] ‘daarbuiten’
De brontekst bevat hier een moeilijkheid. Dit vers bevat duidelijk twee dichtregels die elk uit twee stichen bestaan:
Beter één dag in uw voorhoven / dan duizend (dagen) bacharti,
(beter) op de drempel van Gods huis / dan wonen in de tenten der goddelozen
De woorden tussen haakjes staat niet expliciet in de tekst, maar kunnen worden aangevuld op grond van het voorgaande. Dat is binnen een poëtische tekst heel normaal.
De moeilijkheid zit in het woord bacharti. Men verwacht hier een woord dat een plaats aangeeft die in contrast staat met ‘uw voorhoven’. Maar het woord bacharti betekent iets heel anders, namelijk ‘ik verkoos’. Sommige vertalingen (bijvoorbeeld de Statenvertaling) hebben bacharti op die manier vertaald. Maar dan hangt het element ‘dan duizend (dagen)’ in de lucht. Dus is het meest simpele woordje aan de tekst toegevoegd om toch een goede betekenis te verkrijgen: ‘elders’. ‘Beter één dag in uw voorhoven / dan duizend dagen elders’. En dan wordt het woord bacharti bij de tweede dichtregel getrokken. Dat doet ook de NBG-vertaling 1951, die de tweede dichtregel begint met ‘Ik wil liever ...’; dat is een weergave van bacharti. Toch is dat niet de beste oplossing. Het woord bacharti hoort bij de tweede stiche van de eerste dichtregel, niet bij de tweede dichtregel (elk van de vier stichen bevat een plaatsaanduiding met het voorzetsel be ‘in uw voorhoven’, ‘in ...’, ‘in Gods huis’, ‘in de tenten’). De enige moeilijkheid is, dat het woord niet betekent wat het hier zou moeten betekenen.
Commentatoren stellen vaak voor om een ander woord te lezen, bijvoorbeeld bechedri ‘in mijn (slaap)kamer’ of bechatsrotaj ‘in mijn (eigen) hoven’. Elke tekstverandering is echter speculatief. Daarom kiezen veel vertalingen – zoals de Groot Nieuws Bijbel, de Willibrordvertaling en De Nieuwe Bijbelvertaling – voor een voorzichtige weergave: ‘daarbuiten’ of ‘erbuiten’. Strikt genomen is het geen vertaling van bacharti, maar een weergave met iets dat door de context vereist wordt. Expres is gekozen voor een vlakke term ‘daarbuiten’. In de oorspronkelijke tekst heeft wellicht iets fraaiers gestaan, maar wat dat is geweest valt niet meer te achterhalen.