Er zijn problemen bij het vertalen van de bijbel die niet alleen de vertalers bezighouden. In brieven aan het bijbelgenootschap en in kranten of andere publicaties geeft menigeen zijn mening over de vertaling van een bijbelboek, een vers of een enkel woord. Sommige kwesties wekken grote beroering. Zo leidde de voorlopige vertaling van de godsnaam JHWH met ‘HEER’ tot een actie ‘De Heer – dat kan niet meer’ en kwamen er honderden brieven en e-mails binnen over de eerbiedshoofdletters.Een andere kwestie die de toekomstige gebruikers na aan het hart bleek te liggen is de vertaling ‘goddeloze’ voor rasja‘ en vergelijkbare Hebreeuwse woorden. In de psalmen in het tweede deel van Werk in Uitvoering kwam ‘goddeloze’ herhaaldelijk voor. Na de verschijning van dit boek stuurden bijna 90 predikanten een verzoekschrift aan de begeleidingscommissie met de titel ‘Weg met de ‘goddelozen’!’ ‘Het kost telkens weer veel tijd en moeite’ schreven de predikanten, ‘om in pastoraat en catechese duidelijk te maken dat de term iets heel anders betekent dan ze suggereert.’ Het woord ‘goddeloze’ lijkt te wijzen op iemand die ‘zonder God’ is, ongelovig of atheïstisch is. Maar dat is niet wat het Hebreeuwse woord zegt. Een ‘goddeloze’ is vooral een slecht mens, iemand die kwaad wil, boosaardig is, ofwel gewoon: een schoft. De ondertekenaars van het verzoekschrift hadden ook nagedacht over een alternatieve vertaling en noemden bijvoorbeeld boosdoeners en kwaadwilligen, schurken en schenders, zij die het kwade doen en liefdelozen. Boosdoeners en schoftenEr is vervolgens in diverse groepen in het vertaalproject over deze kwestie gesproken. Daarbij werd de vertaling ‘goddelozen’ ook wel verdedigd. Men wees erop dat het Nederlandse woord toch niet alleen ‘ongelovig’ betekent, maar ook ‘diep verdorven’. Daarom zou het juist goed passen in de historische context van de bijbel waarin godsdienst en moraal zo nauw verweven zijn. Maar de bezwaren tegen het woord werden toch door velen gedeeld. Verschillende alternatieven werden bediscussieerd. Sommige daarvan werden te ouderwets gevonden: boosdoener, booswicht, schender. Of tegelijk ook te onschuldig: ‘Waar is de boosdoener die dit glas gebroken heeft?’ Een booswicht is een lid van de booswichtenclub in de Donald Duck, en schurk en boef doen ook al gauw aan een stripboek denken. Sommige alternatieven zijn zo omslachtig dat ze niet vaak te gebruiken zijn: zij die het kwade willen, mensen die zonder Gods wet leven. En sommige zijn weer zo plat dat ze alleen heel af en toe in een tekst op hun plaats zijn: schoften, tuig, rotzakken. In De Nieuwe Bijbelvertaling komen nog steeds ‘goddelozen’ voor. In de wijsheidsboeken, zoals Spreuken en Job, staat ‘de goddeloze’ vaak tegenover ‘de rechtvaardige’, en in de vertaling is dan behoefte aan steeds dezelfde compacte term; dat is ‘goddeloze’ gebleven. Zo staat in Spreuken 10:11: De uitspraken van een rechtvaardige zijn een bron van leven, de woorden van een goddeloze verhullen geweld.Maar er is ook naar andere vertalingen gezocht. Spreuken 5:22 luidt:Wie kwaad doet, zet voor zichzelf een val, hij raakt verstrikt in de koorden van zijn zonde. Wettelozen en slechte mensenOok de vertaling ‘wettelozen’ is soms een goed alternatief; in de bijbelse cultuur betekent ‘goddeloos’ dat iemand ingaat tegen de morele orde die door God is ingesteld en in zijn wet is vastgelegd. In Spreuken 28:4 staat nu:Wie de wet niet naleeft, prijst de goddeloze, wie de wet in acht neemt, vecht tegen de wetteloze. Ook in Psalmen past ‘wettelozen’ soms goed. In Ezechiël 3:16-21 en 33: 7-20 wordt ‘een slecht mens’ tegenover ‘een goed mens’ gesteld. En dezelfde vertaling is gekozen in 1 Samuël 24:14, waar sprake is van een oud spreekwoord: ‘Slechte mensen, slechte daden.’ Zo is telkens gezocht naar een goede weergave van het Hebreeuws in de context. De ‘goddeloze’ is in De Nieuwe Bijbelvertaling niet verdwenen, maar hij heeft uiteindelijk wel minder plaats gekregen dan in eerdere versies van de vertaling.Clazien Verheul, neerlandicus bij het Nederlands Bijbelgenootschap

Reageren op deze column? Stuur een e-mail naar info@/dev/nullbijbelgenootschap.nl.

De columns over De Nieuwe Bijbelvertaling, eerder gepubliceerd in het Friesch Dagblad en Het Goede Leven zijn gebundeld in het boekje 'Lucht en Leegte. Columns over De Nieuwe Bijbelvertaling.' Dit boekje is vanaf begin oktober te vinden in de boekhandel.