In hoofdstuk 11-14 van zijn eerste brief aan de Korintiërs besteedt Paulus uitgebreid aandacht aan de samenkomsten van de vroegchristelijke gemeente. Wat deden de eerste christenen? Ze kwamen samen op zondagavond (dat weten we uit andere documenten), ze aten samen, waarbij ze brood en wijn lieten rondgaan. Daarna gingen ze samen bidden, zingen, stukken lezen, etc. Tijdens de avonden werd ook geprofeteerd en - zoals dat vaak vertaald is - gesproken in tongen. Paulus behandelt dit fenomeen in 1 Korintiërs 14. Over 'spreken in tongen' (in het Grieks 'glôssais lalein'), en het vinden van een goed Nederlands woord ervoor, gaat deze column.
Het Griekse woord 'glôssa' betekent 'tong' of 'taal'. Meestal wordt 'glôssais lalein'dan ook weergegeven met 'in tongen/talen spreken'. Daarom vertaalt bijvoorbeeld de Willibrordvertaling de uitdrukking met 'in talen spreken', en de NBG-vertaling uit 1951 met 'in een tong spreken'. Maar doe je daarmee het fenomeen echt recht? Het heeft namelijk niets met een tong of tongen te maken.
Wat is 'tongentaal'?
Het is duidelijk dat met de woordcombinatie 'glôssais lalein' een voor het oorspronkelijke publiek bekend fenomeen bedoeld werd. In 1 Korintiërs 14:2-3 legt Paulus uit wat het verschil tussen profetie en 'tongentaal' is. Ik citeer het uit De Nieuwe Bijbelvertaling, maar heb voor dit moment 'glôssais lalein' met 'in tongentaal spreken' vertaald: 'Iemand die in tongentaal spreekt, spreekt niet tot mensen maar alleen tot God. Niemand kan hem verstaan, want door toedoen van de Geest spreekt hij onbegrijpelijke taal. Maar iemand die profeteert spreekt tot mensen, en wat hij zegt is opbouwend, troostend en bemoedigend.'
Uit dit citaat wordt duidelijk dat er een groot verschil is tussen profetie en 'tongentaal'. Dat verschil bestaat uit de verstaanbaarheid: tongentaal is het door toedoen van de Geest uitstoten van onverstaanbare klanken, terwijl profetie bestaat uit het uiten van verstaanbare woorden en zinnen. Overigens legt Paulus in 1 Korintiërs 14 uit dat zowel via 'tongentaal' als via profetie goddelijke openbaringen aan de gemeente gegeven kunnen worden. Het gaat hem er alleen om dat het bij 'tongentaal' noodzakelijk is dat de betekenis ervan ook uitgelegd wordt aan de gemeente. Anders hebben de gemeenteleden er niets aan; ze begrijpen de tongentaal immers niet.
In de Groot Nieuws Bijbel wordt 'glôssais lalein' met 'spreken in vreemde klanken' vertaald. Daarmee wordt het fenomeen goed omschreven, maar voor De Nieuwe Bijbelvertaling voldoet die vertaling niet. Het is namelijk teveel een omschrijving, en geen korte term die op een bepaald, als bekend verondersteld fenomeen wijst. Bovendien kan 'vreemde klanken' een negatieve associatie oproepen. Daarom is gekozen voor 'in klanktaal spreken'. 'Klanktaal' is een kort en krachtig woord, zonder negatieve bijklank. Je kunt je er als lezer iets bij voorstellen, en je begrijpt ook het verschil met 'profeteren'. De woorden 'glôssais lalein' komen ook een aantal keer voor in het boek Handelingen. In 10:46 en 19:6 worden ze vertaald met 'in klanktaal spreken'.
Het Pinksterfeest
Een apart geval is Handelingen 2:4. Daar, in het Pinksterverhaal, wordt gesproken over (letterlijk vertaald) 'spreken in andere tongen/talen'. In de NBG-vertaling uit 1951 worden deze woorden vertaald met 'en (zij) begonnen met andere tongen te spreken'. Het vervolg van het verhaal laat zien dat het in 2:4 niet gaat om 'in klanktaal spreken', maar om spreken in allerlei verschillende talen, andere talen dan de taal die de apostelen gewoonlijk spraken (zie Handelingen 2:11). Daarom is dat vers in De Nieuwe Bijbelvertaling vertaald als 'allen werden vervuld van de heilige Geest en begonnen op luide toon te spreken in vreemde talen, zoals hun door de Geest werd ingegeven.' Want in dat geval is de 'gewone' betekenis van 'glôssais lalein' bedoeld, 'in talen spreken'. Het voorbeeld 'klanktaal' is een goede illustratie van de werkwijze waarmee De Nieuwe Bijbelvertaling tot stand gekomen is: de verstaanbaarheid van het Nederlands is steeds in acht genomen, terwijl er, anders dan in andere vertalingen, geen extra uitleg in de vertaling terechtgekomen is.
Reageren op deze column? Stuur een e-mail naar info@bijbelgenootschap.nl.
Rieuwerd Buitenwerf is nieuwtestamenticus bij het Nederlands Bijbelgenootschap
Deze column wordt tevens gepubliceerd in het Friesch Dagblad en Het goede leven.