Als kind heb ik de bijbelse verhalen altijd in Hollandse landschappen gesitueerd: in de grazige weiden van psalm 23 liepen weliswaar geen koeien maar schapen, maar die graasden in mijn verbeelding toch wel in sappig Zuidhollands gras. En toen ik leerde dat Marsmans 'brede rivieren traag door oneindig laagland gaan' liet ik de Jordaan moeiteloos meestromen. Beken leken op poldersloten en na een uitstapje naar Limburg op de Geul, en voor een woestijn zorgde de zandverstuiving van de zomervakantie op de Veluwe. In deze landschappen liepen bebaarde mannen in lange gewaden en kinderen op blote voeten. De mensen waren weggelopen uit de kinderbijbel van Anne de Vries, maar de landschappen van de illustraties van Jetses wilden niet tot leven komen: in mijn hoofd was het allemaal te nat, te groen en te plat ontdekte ik later.

Als de huidige bijbellezer al niet een reis naar Israël gemaakt heeft, dan kent hij toch vaak wel het klimaat, het droge landschap en de sfeer van mediterrane landen. En voor wie niet reist bieden de beelden van film en televisie genoeg mogelijkheden om de achtergrond bij de bijbelse verhalen verantwoord in te kleuren. Hoewel de lezer dus minder dan vroeger van taal alleen afhankelijk is, is in het project De Nieuwe Bijbelvertaling bij het vertalen van geografische termen toch steeds rekening gehouden met de sfeer die ze oproepen.

Een Nederlandse rivier of beek bevat altijd water en stroomt het hele jaar door, maar dat geldt voor waterlopen in het Midden-Oosten zeker niet: er staat vaak alleen in de regentijd water in, de rest van het jaar zijn ze droog. Daarom komen er in de NBV herhaaldelijk wadi's voor. Een wadi, zegt het woordenboek, is een droge rivierbedding in woestijnland, een woestijndal met steile wanden. In de NBV vormt nu de wadi Kana de natuurlijke grens tussen het gebied van twee stammen: 'De grens daalde vervolgens naar de wadi Kana, liep via de zuidkant ervan verder en eindigde bij de zee. Dus het gebied ten zuiden van de wadi Kana behoorde aan Efraïm, het gebied ten noorden ervan aan Manasse.' (Jozua 17:9-10). In 2 Koningen 3:16-20 worden er op advies van Elisa door het dorst lijdende leger van Juda en Israël kuilen gegraven in de wadi en de volgende ochtend stroomt de wadi vol water. Elia zoekt niet meer een schuilplaats bij de beek Kerit die in de Jordaan uitmondt, maar in de wadi Kerit aan de overkant van de Jordaan (1 Koningen 17:2-6).
Ook naar andere geografische termen wordt zorgvuldig gekeken. Een woestijn roept snel het clichébeeld op van een uitgestrekte blakerende zandvlakte, maar niet alle woestijngebieden zijn te vergelijken met de Sahara. In De Nieuwe Bijbelvertaling verschanst David zich dan ook voor Sauls troepen niet 'in de woestijn', maar in de 'met kloven doorsneden woestenij'. Als Saul hem op het spoor is daalt hij af in het ravijn en in de achtervolging volgt David het pad aan de ene zijde en Saul het pad aan de andere zijde van de kloof, die naar dit verhaal 'Kloof van de Scheiding' wordt genoemd (1 Samuël 23:14-28). In de vertaling van 1951 speelt een en ander zich af in de woestijn, op een rots en aan weerszijden van een berg, en de plek heet daar 'Rots der ontkoming'. Ook de Benjaminieten verblijven na de verloren strijd met de Israëlieten niet meer 'op de rots' van Rimmon, maar houden zich schuil 'in de rotsholen van Rimmon' (Rechters 20:47), in het volgende hoofdstuk aangeduid als 'in de rotswand' (Rechters 21:13). En de vrijplaats Beser ligt niet meer 'in de woestijn', maar 'op het onontgonnen deel van de hoogvlakte' (Jozua 20:8).

Er stromen minder beken en er strekken zich minder woestijnen uit in De Nieuwe Bijbelvertaling, op veel plaatsen krijgen de schapen 'weidegrond' in plaats van een weide of een weiland. Maar niet alles wordt anders: ook in de nieuwe vertaling wordt in psalm 23 in groene weiden gerust, trekt het volk Israël veertig jaar door de woestijn en wordt de toekomst in Jesaja 35 ondermeer verbeeld door 'waterstromen die de woestijn zullen splijten', en 'beken die de dorre vlakte doorsnijden'.

Clazien Verheul
Wetenschappelijk vertaalcoördinator neerlandistiek Nederlands Bijbelgenootschap

Bron: Nederlands Bijbelgenootschap.
Deze column is eerder gepubliceerd in het Friesch Dagblad.