Bijbelvertalers hebben de opdracht zo getrouw mogelijk de brontekst weer te geven zonder iets toe te voegen of weg te laten. Toch staan er wel degelijk toevoegingen in de meeste bijbelvertalingen. De opschriften boven tekstgedeelten, zoals De geboorte van Simson of Jezus voor Pilatus, staan niet in de Hebreeuwse en Griekse bronteksten – ze worden door de vertalers bedacht. VerschillenEr zijn op dit punt dan ook verschillen tussen vertalingen te zien. De NBG-vertaling 1951 deelt Lucas 15 in tweeën in: het eerste stuk betreft de gelijkenis van het verloren schaap en het verloren geldstuk en het tweede stuk gaat over de verloren zoon. De Willibrordvertaling doet het op dezelfde manier, terwijl de Groot Nieuwsbijbel voor een indeling in drie delen kiest door het schaap en het geldstuk een apart titeltje te geven. De NBG-vertaling 1951 en de Groot Nieuwsbijbel laten in Lucas 6:20-49 vijf verschillende blokken zien, de Willibrordvertaling plaatst vers 17-46 onder één kopje. Het boek Jona wordt in alle drie genoemde vertalingen op dezelfde manier ingedeeld, in vier delen, die parallel lopen met de hoofdstukindeling.De Nieuwe Bijbelvertaling wijkt in zijn indeling nogal eens af van alles wat deze andere vertalingen doen. In de studiefase die in dit project aan de eigenlijke vertaling van een bijbelboek voorafging, onderzochten de vertalers onder andere de opbouw van de te vertalen tekst. Ze stelden vast welke tekstdelen er in het bijbelboek te onderscheiden waren, en hoe de thematiek van het geheel in kleinere eenheden aan de orde gesteld werd. Het resultaat van deze structuuranalyse was de basis voor het indelen van de vertaalde tekst. Soms werd zo gekozen voor kleine tekstblokken: Lucas 6:12-16 is een aparte perikoop met als kopje Aanstelling van de twaalf apostelen, in Leviticus 24 is vers 1-9, De lampen en het toonbrood, een aparte perikoop. Maar meestal leidde de analyse tot grotere eenheden van wat thematisch bij elkaar hoort. De gelijkenissen in Lucas 15 vormen één geheel onder het opschrift De zorg om wat verloren is, de hoofdstukken 18, 19 en 20 in Leviticus zijn samengebracht onder de kop Bepalingen en regels voor het heilige volk, en een lang stuk Marcus, loopt door van 4:35 tot 6:6, met als titel Vijf confrontaties: geloof en ongeloof. Het boek Jona wordt in De Nieuwe Bijbelvertaling zelfs in zijn geheel als een eenheid gepresenteerd zonder tussenkopjes. Hetzelfde geldt voor andere korte bijbelboeken als Ruth, Nahum, Habakuk, en ook de psalmen hebben geen kopjes. DoorlezenEr wordt natuurlijk wel gewerkt met alinea’s om de tekst in te delen, en hier en daar met witregels om iets grotere scheidingen aan te brengen, maar belangrijk is dat het zicht op het grotere geheel niet belemmerd wordt door talloze tussentiteltjes. Een groot voordeel van het aanhouden van langere perikopen of zelfs het achterwege laten van een perikoopindeling is dat de tekst minder versnipperd is. De lezer wordt uitgenodigd om langere stukken te lezen en kortere bijbelboeken zelfs in een keer uit te lezen. Om dit doorlezen te bevorderen waren in Werk in Uitvoering de perikooptiteltjes in de marge van de tekst geplaatst, zodat ze de tekst niet onderbraken. In de tweekoloms-editie van de De Nieuwe Bijbelvertaling was dit terzijde plaatsen niet haalbaar, maar in de literaire editie van de vertaling zal de lopende tekst niet onderbroken worden. In deze uitgave wordt de bijbeltekst in een kolom afgedrukt met de versnummers en perikoopopschriften niet in de tekst maar in de voetregel onderaan de bladzij, zodat de eenheid van de tekst sterk naar voren komt. De andere edities van De Nieuwe Bijbelvertaling zijn minder opvallend dan deze literaire uitgave, maar ook voor deze bijbels geldt wat een supervisor in het project schreef: ‘Lezen in De Nieuwe Bijbelvertaling is een training om de hele tekst te lezen.’Clazien Verheul is neerlandicus bij het Nederlands Bijbelgenootschap
Reageren op deze column? Stuur een e-mail naar info@bijbelgenootschap.nl.
De columns over De Nieuwe Bijbelvertaling, eerder gepubliceerd in het Friesch Dagblad en Het Goede Leven zijn gebundeld in het boekje 'Lucht en Leegte. Columns over De Nieuwe Bijbelvertaling.' Dit boekje is vanaf begin oktober te vinden in de boekhandel.